محمدتقى نورى
پيشگفتار 19
اشرف التواريخ ( فارسي )
در سال 1218 ق / 1804 م نادر ميرزا افشار از محمد ولى ميرزا شكست خورد . « 1 » در سال 1220 ق / 1805 م محمد ولى ميرزا با تركمانان طژن و سرخس و آخال درگير شده ، آنها را سركوب كرد . « 2 » در سال 1222 ق / 1807 م صوفى اسلام كه از بزرگان فرقه نقشبنديه بود و مريدان بسيارى در هرات و خراسان داشت ، با فيروز الدّين ميرزا حاكم هرات همدست شده ، عزم تسخير شهر مشهد را كرد . اما محمد ولى ميرزا ، پيشدستى كرده ، در منزل شكيبان نزديك هرات آنها را شكست داد و صوفى اسلام در آنجا كشته شد . « 3 » در سال 1223 ق / 1808 م به هنگام درگيرى امير ناصر الدين توره حاكم مرو با برادرش امير حيدر توره ؛ محمد ولى ميرزا از ناصر الدّين حمايت كرده ، هنگامى كه او از برادر گريخت به محمد ولى ميرزا در مشهد پناه برده ، در آنجا ساكن شد . « 4 » در سال 1224 ق / 1809 م محمد ولى ميرزا با مصطفى قلى خان عرب حاكم ترشيز كه سر به طغيان و نافرمانى برداشته بود ، جنگيده او را شكست داد و نزد شاه فرستاد . در همين سال به نسا و ابيورد و مهنه لشكر كشيد و تركمانهايى را كه به آنجا آمده بودند مغلوب كرد . « 5 » در سال 1224 ق / 1809 م فيروز الدّين ميرزا والى هرات كه از پرداختن ماليات سر باز مىزد ، بهعنوان يك شورشى جلوهگر شده ، محمد ولى ميرزا براى تنبيه او به هرات لشكر كشيد و در پل نقره نزديك هرات اردو زد . فيروز الدين ميرزا چون توان مقابله را در خود نديد ، براى عذرخواهى با ميانجىگرى خوانين خراسان پسرش را با خراج معوقه و پيشكشى فرستاد و محمد ولى ميرزا بازگشت . « 6 »
--> ( 1 ) . هدايت : روضه الصفاى ناصرى ، ج 9 ، ص : 386 و 387 . ( 2 ) . اعتماد السلطنة : تاريخ منتظم ناصرى ، ج 3 ، ص : 1478 . ( 3 ) . محمد يوسف رياضى هروى : عين الوقايع ، به كوشش محمد آصف فكرت هروى ، تهران : بنياد موقوفات دكتر محمود افشار ، ص : 9 و 8 . ( 4 ) . اعتضاد السلطنه : اكسير التواريخ ، ص : 106 . ( 5 ) . اعتماد السلطنه : تاريخ منتظم ناصرى ، ج 3 ، ص : 1495 . ( 6 ) . اعتماد السلطنه : مطلع الشّمس ، به اهتمام تيمور برهان ليمودهى ، تهران : فرهنگسراى يساولى ، 63 و 1362 ، ص : 642 - 641 .